کتاب‌های تاریخی را در شمار دوست‌داشتنی‌ترین و پرمخاطب‌ترین کتب معمولا طبقه‌بندی می‌کنند. این آثار جدا از ان‌که برای پژوهشگران تاریخ اهمیت دارد، برای افراد معمولی که دوست دارند از گذشته‌ها با خبر شده و سرگذشت پیشینیان خود را بدانند نیز بسیار مورد توجه می‌باشد.

معمولا وقتی شما به مطالعه کتاب می‌پردازید، اگر علاقمند به مطالعه تاریخ و کتابهای تاریخی باشید امکان ندارد به سراغ دیگر کتابها در دیگر شاخه‌ها بروید! شیرینی تاریخ به اندازه‌ای گیراست که مخاطب را در خود غوطه ور کرده و هرچه بیشتر مطالعه می‌گردد، بیشتر خواهان ادامه دادن می‌شود!

اما در مسئله مطالعه تاریخ، معمولا مشکلی که وجود دارد این است که افراد علاقمند به مطالعه، نمیدانند از چه منابع و کتابهایی باید تاررا مطالعه کنند. این نه یک موضوع پیش پا افتاده، که موضوعی بسیار مهم است. چرا که اگر شما از منابع نامعتبر به مطالعه بپردازید، افزون بر عدم درک صحیح تاریخ و رویدادهای آن، دچار اشتباه و تغذیه اشتباه مغز خود نیز می‌گردید.

از همین روی در هنگام مطالعه تاریخ چیزی که از همه بیشتر اهمیت دارد، مطالعه تاریخ از منابعی است که پیش‌تر دیگران و پژوهشگران آن‌ها را بررسی کرده و مورد تایید قرار داده‌اند.

در این مقاله می‌خواهیم چند نمونه از این کتاب‌ها را بررسی کنیم. با ما همراه باشید.

 

دو قرن سکوت

حتما و یقینا اگر کمی علاقمند به مطالعه تاریخ باشید اسم کتاب دو قرن سکوت را بارها و بارها شنیده‌اید! کتابی ارزشمند از دکتر عبدالحسین زرینکوب که به بررسی تاریخ ایران زمین در سده‌های نخستین پس از سقوط ساسانیان پرداخته است.

این کتاب کتابی بسیار ارزشمند است. نویسند هآن که ده‌ها کتاب تحقیقی و پژوهشی دیگر در دو زمینه تاریخ و ادبیات را در کارنامه خود دارد، از کاربلدترین پژوهشگران تاریخ در عصر ماست.

زرینکوب این کتاب را در سال 1330 تحریر کرد. امروزه کتاب دو قرن سکوت در شمار یکی از مهم‌ترین منابع درسی رشته تاریخ در برخی از دانشگاه‌های ایران و دیگر کشورهای مورد استفاده قرار گرفته است.

این کتاب به شرح چکگونگی سقپط ساسانیان پرداخته و سپس در دنباله آن به آغاز قیام‌های محلی و سپس تبدیل شدن آن‌ها به قیام‌های ملی علیه سلطه خلفای اموی و عباسی در دو قرن نخست اسلامی پرداخته است.

کتیبه‌های کوروش

یکی دیگر از کتاب‌هایی که در زمان ما نوشته شده و بسیار کاربردی و مهم است، کتاب کتیبه‌های کوروش می‌باشد. نویسنده این کتاب بهمن انصاری پژوهشگر و مورخ معاصر است.

او در این اثر کوشیده است تا زندگی نامه کوروش را با تکیه بر اسناد تاریخی مکتوب کرده و سپس در ادامه به شرح متن کتیبه های کوروش همچون منشور حقوق بشر، رویدادنامه نبونید و کتیبه‌ای پاسارگاد پرداخته است.

این کتاب یک منبع عالی برای مطالعه تاریخ ایران در زمان پادشاهی کوروش است. نویسنده برای مکتوب کردن این کتاب فقط از منابع قدیمی و باستانی بهره برده و قلم خود را به حب و بغض‌های عصر حاضر نیالوده است.

تاریخ طبری

وقتی صحبت از تاریخ می‌شود اگر نام تاریخ طبری از قلم بیافتد انگار که یک چیزی این وسط اشتباه شده است! کتاب تاریخ طبری را به جرات می‌ةوان بی‌طرف‌ترین و غیرمغرضانه‌ترین منبع تاریخی دانست.

نویسنده این کتاب یک ایرانی به نام محمد بن جریر طبری اهل مازندران است. او در این اثر سترگ و ارزشمند خود کوشیده است تا تاریخ ایران را از دوران باستان تا عصر اسلامی و سپس تاریخ ایران و سرزمین‌های اسلامی را در دوران اسلامی مکتوب نماید.

این کتاب همچنین به بررسی بخش‌های مهمی از فرهنگ و اساطیر ایران باستان نیز پرداخته است که در نوع خود بی نظیر بوده و باعث شده است تا بخش مهمی از اسطوره‌های ایران باستان از خطر انقراض رهایی یابد.

تاریخ طبری را به دلیل آن که نویسنده بدون دخالت دادن تعصبات ملی و مذهبی خویش به ذکر رویدادها پرداخته، اغلب به عنوان یک منبع معتبر برای مطالعه و پژوهش در زمینه تاریخ ایران و تاریخ اسلام قلمداد می‌کنند.

 

تاریخ تمدن

این کتاب را با نام تاریخ تمدن ویل دورانت می‌شناسند. اما نویسنده کتاب فقط ویل دورانت نیست بلکه همسر وی آریل دورانت نیز در نوشتن این کتاب سهمی به سزا داشته است.

در واقع دو کتاب تاریخ تمدن و تاریخ فلسفه از ویل دورانت و همسرش، در شمار شاخص‌ترین آثار تاریخی و فلسفی هستند که در دوران معاصر به رشته نگارش و تحریر در آمده‌اند.

تاریخ تمدن به ذکر رویدادهای تاریخ بشر از زمان پیدایش تمدن در تمام قاره‌ها تا عصر جدید پرداخته است. نویسنده کوشیده است با قلمی بی‌طرف و البته نقادانه به ذکر وقایع تاریخی بپردازد.

تاریخ هرودوت

هروقت صحبت از تاریخ می‌شود، نام پدر تاریخ نیز به میان می‌آید: هرودوت!

تاریخ هرودوت اولین تاریخ جدی است که توسط انسان مکتوب شده است. کتابی ارزشند که ما بسیاری از آگاهی‌های فعلی خود از دوران باستان را مدیون آن هستیم.

این کتاب به ذکر تاریخ ایران و یونان و مصر و سومر و بابل و آشور و دیگر تمدن‌های باستا پرداخته اما عمده‌ترین مطالب آن در مورد دو دولت قدرتمند آن زمان یعنی ایران هخامنشی و یونان است.

برخلاف دیگر کتاب‌ها، کتاب تاریخ هرودوت بی‌طرف نیست! نویسنده در جریان شرح جنگ‌های هخامنشیان با یونانیان همو.اره جانب یونانیان را گرفته است! با این حال این کتاب کتابی است که برای ما بسیار اهمیت دارد.

بسیاری از مطالبی که در این کتاب آم ده در هیچ منبع دیگری نیست و از همین روی تاریخ هرودوت برای آشنایی ما با جهان باستا همچون گنجینه‌ای ارزشمند است.

 

کوروش نامه گزنفون

یکی دیگر از کتب تاریخی مهم که تا به امروز نظیر آن دیگر هرگز دیده نشد، کتاب اخلاقی/فلسفی/تاریخی کوروشنامه اثر سترگ گزنفون مورخ و فیلسوف یونانی است.

گزنفون شاگرد سقراط بود. او یک سفر طولانی به ایران داشت و بسیاری از مظاهر فرهنگی ایران باستان را به چشم دید. لذا در جریان نگارش کتاب کوروشنامه مطالب فرهنگی مهمی از ایرانیان باستان را نقل کرده است که در دیگر منابع دیده نمی‌شود.

سخن پایانی

گفتن از تاریخ هیچوقت تمام نمی‌شود! می‌توان ساعت‌ها نشست و کتاب‌های ارزشمند تاریخی را یک به یک معرفی و نقد کرد. باری همین مقدا که گفته شد، در شمار بهترین کتاب‌های تاریخی هستند و خوب است که علاقمندان به تاریخ آن‌ها را تهیه کرده و مطالعه بفرمایند. اگر بخواهیم کتاب‌ّای بیشتری را معرفی کنیم شمار آن‌ها بسیار بالا می‌رود. مسلخ روح، بوف کور، کتاب رستاخیز مردگان و...

کتاب‌های فوق الذکر از معتبرترین منابع و مراجع و مآخذ تاریخی برای تحقیق و پژوهش و مطالعه در زمینه تاریخ ایران و جهان می‌باشند که در این مقاله به اختصال و اجمال بدان‌ها پرداختیم.